Καρακάνα Χρύσα: Η ψηφιακή ζωή ως επιταχυντής , όχι ως αιτία , της παραβατικότητας ανηλίκων στην Ελλάδα σήμερα

Στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα, η συζήτηση για την παραβατικότητα ανηλίκων συχνά εγκλωβίζεται σε έναν εύκολο ένοχο: το διαδίκτυο, τα social media, τα βιντεοπαιχνίδια. Όμως η ψηφιακή ζωή από μόνη της δεν γεννά την παραβατικότητα. Αντίθετα, λειτουργεί ως καθρέφτης – και σε ορισμένες περιπτώσεις ως επιταχυντής – βαθύτερων κοινωνικών και οικογενειακών ρωγμών.

Οι σημερινοί έφηβοι στην Ελλάδα μεγαλώνουν σε μια εποχή πολλαπλών κρίσεων: οικονομική ανασφάλεια, διάρρηξη κοινωνικών δεσμών, γονείς εξαντλημένους ή απόντες, σχολεία που συχνά αδυνατούν να λειτουργήσουν ως κοινότητες και όχι μόνο ως εξεταστικοί μηχανισμοί. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ψηφιακή ζωή προσφέρει κάτι πολύ ισχυρό: αίσθηση ταυτότητας, ορατότητα, αναγνώριση, έστω και ψευδή. Για έναν ανήλικο που βιώνει μοναξιά, σύγκρουση ή έλλειψη καθοδήγησης, το διαδίκτυο δεν είναι απλώς χώρος ψυχαγωγίας· είναι καταφύγιο.

Εδώ ακριβώς εντοπίζεται ο κίνδυνος. Όταν απουσιάζουν τα προστατευτικά φίλτρα της οικογένειας, του σχολείου και της κοινότητας, το ψηφιακό περιβάλλον μπορεί να ενισχύσει αντικοινωνικές συμπεριφορές. Η βία γίνεται θέαμα, η πρόκληση γίνεται «trend», η παραβατικότητα μετατρέπεται σε τρόπο αυτοεπιβεβαίωσης. Όχι επειδή το διαδίκτυο το επιβάλλει, αλλά επειδή το επιτρέπει, το πολλαπλασιάζει και το επιβραβεύει με likes, views και ψηφιακή αποδοχή.

Στην Ελλάδα, αυτό είναι ιδιαίτερα ορατό σε περιοχές όπου οι κοινωνικές ανισότητες είναι έντονες και οι δομές στήριξης αδύναμες. Εκεί, ο ανήλικος δεν βρίσκει νόημα ή προοπτική στον πραγματικό κόσμο και στρέφεται σε έναν ψηφιακό χώρο όπου η σύγκρουση δίνει ταυτότητα και η παραβατικότητα προσφέρει αίσθηση δύναμης. Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι η οθόνη, αλλά ό,τι λείπει πίσω από αυτήν.

Αν συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε την παραβατικότητα ανηλίκων με όρους καταστολής ή τεχνοφοβίας, θα αποτύχουμε. Η απάντηση δεν είναι λιγότερο διαδίκτυο, αλλά περισσότερη παρουσία ενηλίκων: γονείς που ακούν, σχολεία που καθοδηγούν, πολιτεία που επενδύει στην πρόληψη και όχι μόνο στην τιμωρία. Ψηφιακή παιδεία, ψυχοκοινωνική υποστήριξη και ουσιαστικές ευκαιρίες συμμετοχής μπορούν να μετατρέψουν τον ψηφιακό χώρο από επιταχυντή κινδύνου σε εργαλείο έκφρασης και δημιουργίας.

Τελικά, η παραβατικότητα ανηλίκων δεν ξεκινά online· ξεκινά εκεί όπου ένα παιδί νιώθει αόρατο. Και όσο αυτό δεν αλλάζει, καμία αποσύνδεση Wi-Fi δεν θα λύσει το πρόβλημα.