Χρύσα Καρακάνα: Η ψυχολογία της ανησυχίας. Όταν το άγχος συνδέεται με αυξημένη νοημοσύνη

Η σύγχρονη ψυχολογική έρευνα αρχίζει να φωτίζει μια λιγότερο προφανή, αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα σχέση: όπως είνα αυτή ανάμεσα στη νοημοσύνη και το άγχος. Και, όπως φαίνεται, ο δεσμός αυτός είναι πιο ισχυρός σε άτομα με έντονη λεκτική ευφυΐα.

Μελέτες δείχνουν ότι άνθρωποι που χαρακτηρίζουν τον εαυτό τους ως «χρόνιους ανήσυχους» δεν είναι απαραίτητα πιο αδύναμοι ψυχολογικά. Αντιθέτως, συχνά παρουσιάζουν υψηλότερες επιδόσεις σε τεστ νοημοσύνης, ειδικά σε ό,τι αφορά τη λεκτική σκέψη, την ανάλυση και τη σύνθετη επεξεργασία πληροφοριών. Το μυαλό τους λειτουργεί συνεχώς, εξετάζοντας σενάρια, πιθανούς κινδύνους και εναλλακτικές εκβάσεις. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το εύρημα ότι η λεκτική νοημοσύνη φαίνεται να προβλέπει από μόνη της την τάση για έντονη ανησυχία και μηρυκαστική σκέψη .

Επίσης ένα διαφέρον είναι ακόμη κι όταν αφαιρεθούν παράγοντες όπως η κατάθλιψη ή άλλες μορφές άγχους. Με απλά λόγια, όσο πιο ανεπτυγμένη είναι η ικανότητα ενός ατόμου να σκέφτεται με λέξεις, να αναλύει και να ερμηνεύει τον κόσμο, τόσο πιο εύκολα ο νους του μπορεί να «κολλήσει» σε σκέψεις που επαναλαμβάνονται. Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται και σε άτομα με Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή. Εκεί, τα υψηλότερα επίπεδα νοημοσύνης συνδέονται με βαθύτερη, πιο περίπλοκη ανησυχία και όχι απαραίτητα πιο έντονη συναισθηματικά, αλλά πιο διαρκή και γνωστικά απαιτητική.

Ο εγκέφαλος δεν σταματά να προβλέπει, να αξιολογεί, να προσπαθεί να ελέγξει το μέλλον. Έτσι προκύπτει ένα παράδοξο που αξίζει να επανεξετάσουμε ότι η υπερβολική ανησυχία δεν είναι πάντα σημάδι αδυναμίας. Μπορεί να αποτελεί ένδειξη ενός ισχυρού, υπερδραστήριου εγκεφάλου , ενός νου που επεξεργάζεται την πραγματικότητα με μεγάλη ταχύτητα και βάθος και μερικές φορές πιο γρήγορα απ’ όσο το νευρικό σύστημα μπορεί να διαχειριστεί με άνεση. Ίσως, τελικά, το ζητούμενο δεν είναι να «σβήσει» αυτός ο νους, αλλά να μάθει να επιβραδύνει. Να μετατρέψει την ανησυχία από βάρος σε εργαλείο επίγνωσης, και την ένταση της σκέψης από πηγή άγχους σε πηγή κατανόησης.

Καρακάνα Χρύσα,

Ψυχολόγος, Ιατρική Ψυχολογία, Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία, Συντονίστρια ΕΞελίσσω