Πέγκυ Καραμπάτου: Παγκόσμια Ημέρα Λόγου – 15 Μαρτίου

Ο λόγος ως γέφυρα, όχι ως όπλο

Η Παγκόσμια Ημέρα Λόγου, που τιμάται κάθε χρόνο στις 15 Μαρτίου, δεν είναι απλώς μια συμβολική υπενθύμιση της δύναμης της ανθρώπινης ομιλίας. Είναι μια ευκαιρία να αναλογιστούμε πώς χρησιμοποιούμε τον λόγο σήμερα – σε μια εποχή όπου, παρά την τεχνολογική πρόοδο και την αδιάκοπη ροή πληροφοριών, μοιάζουμε να έχουμε ξεχάσει να μιλάμε ουσιαστικά και, κυρίως, να ακούμε.

Ζούμε σε κοινωνίες όπου η αντίθετη άποψη συχνά αντιμετωπίζεται ως απειλή. Στην πολιτική, στην εκπαίδευση, στον χώρο εργασίας, ακόμη και στις καθημερινές μας συζητήσεις, ο διάλογος έχει αντικατασταθεί από μονολόγους, η επιχειρηματολογία από συνθήματα και η κατανόηση από βιαστικά συμπεράσματα. Η γλώσσα, αντί να λειτουργεί ως εργαλείο σύνδεσης, γίνεται συχνά πεδίο αντιπαράθεσης.

Η φθορά των λεκτικών ικανοτήτων

Παράδοξο ή όχι, όσο περισσότερο επικοινωνούμε ψηφιακά, τόσο φτωχότερος γίνεται ο λόγος μας. Οι σύντομες, αποσπασματικές μορφές επικοινωνίας – μηνύματα, emojis, βιαστικά σχόλια – έχουν περιορίσει την ικανότητά μας να εκφράζουμε σύνθετες σκέψεις. Η υπομονή για διάλογο μειώνεται, η ανεκτικότητα στην πολυπλοκότητα εξαφανίζεται. Αυτό δεν είναι απλώς γλωσσικό ζήτημα. Είναι κοινωνικό. Όταν ο λόγος φτωχαίνει, φτωχαίνει και η σκέψη. Και όταν η σκέψη φτωχαίνει, η κοινωνία γίνεται πιο ευάλωτη στον διχασμό, στην παραπληροφόρηση και στην επιφανειακή κρίση.

Ο σεβασμός της αντίθετης άποψης

Η ουσία του λόγου δεν είναι να επιβληθεί, αλλά να επικοινωνήσει. Ο σεβασμός της διαφορετικής άποψης δεν σημαίνει συμφωνία· σημαίνει αναγνώριση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας του συνομιλητή. Σημαίνει ότι αφήνουμε χώρο για τον άλλον, ότι ακούμε πριν απαντήσουμε, ότι αναζητούμε κοινό τόπο αντί για νίκη. Σε μια εποχή όπου η δημόσια συζήτηση συχνά μετατρέπεται σε πεδίο μάχης, η ικανότητα να διαφωνούμε με ευγένεια είναι πράξη πολιτισμού. Είναι επίσης πράξη δημοκρατίας. Χωρίς διάλογο, καμία κοινωνία δεν μπορεί να προχωρήσει.

Εκπαίδευση και εργασία: δύο χώροι που χρειάζονται περισσότερο λόγο

Στην εκπαίδευση, ο λόγος είναι θεμέλιο της μάθησης. Όμως οι μαθητές και οι φοιτητές συχνά δεν ενθαρρύνονται να εκφράσουν άποψη, να επιχειρηματολογήσουν, να συζητήσουν. Η γνώση μεταδίδεται μονόδρομα, χωρίς να καλλιεργείται η δεξιότητα της επικοινωνίας. Στον χώρο εργασίας, η έλλειψη ουσιαστικού λόγου οδηγεί σε παρεξηγήσεις, συγκρούσεις και αναποτελεσματικότητα. Η επικοινωνία δεν είναι «μαλακή δεξιότητα»· είναι βασικό εργαλείο συνεργασίας και ανάπτυξης.

Ο λόγος ως δύναμη θετικής αλλαγής

Η Παγκόσμια Ημέρα Λόγου μας υπενθυμίζει ότι ο σωστά ειπωμένος λόγος μπορεί να αλλάξει κοινωνίες. Μπορεί να εμπνεύσει, να ενώσει, να θεραπεύσει. Από ιστορικούς λόγους που καθόρισαν εποχές μέχρι καθημερινές συζητήσεις που λύνουν παρεξηγήσεις, ο λόγος έχει τη δύναμη να μεταμορφώνει. Αρκεί να τον χρησιμοποιούμε με ευθύνη.

Μια πρόσκληση για επαναφορά της ουσίας

Ίσως το μεγαλύτερο στοίχημα της εποχής μας, δεν είναι η τεχνολογική πρόοδος, αλλά η επιστροφή στην ουσία της ανθρώπινης επικοινωνίας. Να ξαναμάθουμε να μιλάμε, να επικοινωνούμε και να καταλαβαινόμαστε. Να ξαναμάθουμε να ακούμε με σεβασμό. Να ξαναθυμηθούμε ότι ο λόγος είναι γέφυρα – όχι όπλο. Η 15η Μαρτίου δεν είναι απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο. Είναι μια υπενθύμιση ότι ο κόσμος αλλάζει όταν αλλάζει ο τρόπος που μιλάμε μεταξύ μας. Και αυτό ξεκινά από τον καθένα μας.

Πέγκυ Καραμπάτου

Ιδρύτρια ΕΞελίσσω

Φιλόλογος, Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας, Συγγραφέας

Instructor Ευεξίας Ογκολογικών Ασθενών