Πέγκυ Καραμπάτου: Παγκόσμια Ημέρα Διεθνούς Δικαιοσύνης – 17 Ιουλίου

Η κοινή πορεία που οφείλουμε να χαράξουμε και η ουτοπία που ακόμη μας δοκιμάζει

Η Παγκόσμια Ημέρα Διεθνούς Δικαιοσύνης, που τιμάται κάθε χρόνο στις 17 Ιουλίου, αποτελεί μια σημαντική υπενθύμιση ότι η δικαιοσύνη δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, αλλά ένας ζωντανός μηχανισμός που απαιτεί συλλογική βούληση, θεσμική συνέπεια και κοινωνική συμμετοχή. Για έναν φορέα όπως το ΕΞελίσσω που δραστηριοποιείται στην κοινωνία, η ημέρα αυτή δεν είναι απλώς επετειακή, είναι μια πρόσκληση για δράση, αυτοκριτική και ανανέωση της δέσμευσης προς τις αξίες της ισότητας, της λογοδοσίας και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Το 2026, η ανάγκη για μια κοινή πορεία σε θέματα διεθνούς δικαιοσύνης είναι πιο εμφανής από ποτέ. Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η παγκόσμια κοινότητα από ένοπλες συγκρούσεις και μαζικές παραβιάσεις δικαιωμάτων έως κυβερνοεπιθέσεις, περιβαλλοντικές κρίσεις και μεταναστευτικές πιέσεις, δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μεμονωμένα. Απαιτούν συντονισμό, κοινές αξίες και μια ενιαία αντίληψη για το τι σημαίνει «δικαιοσύνη» σε διεθνές επίπεδο.

Η αναγκαιότητα μιας κοινής πορείας

Η διεθνής δικαιοσύνη δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά χωρίς συνεργασία. Η κοινή πορεία δεν είναι ιδεολογική επιλογή, αλλά πρακτική ανάγκη.

• Γιατί οι κρίσεις είναι διασυνοριακές. Οι επιπτώσεις ενός πολέμου, μιας ανθρωπιστικής καταστροφής ή μιας τεχνολογικής απειλής δεν περιορίζονται σε μια γεωγραφική περιοχή. Η δικαιοσύνη πρέπει να έχει διεθνή εμβέλεια για να μπορεί να ανταποκριθεί σε φαινόμενα που ξεπερνούν τα εθνικά σύνορα.
• Γιατί η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων απαιτεί ενιαία στάση. Όταν κάθε κράτος εφαρμόζει διαφορετικά πρότυπα, οι παραβιάσεις βρίσκουν χώρο να αναπτυχθούν. Η κοινή πορεία δημιουργεί ένα σταθερό πλαίσιο λογοδοσίας.
• Γιατί η κοινωνία ζητά διαφάνεια και αξιοπιστία. Οι πολίτες σε όλο τον κόσμο απαιτούν θεσμούς που λειτουργούν με συνέπεια και ανεξαρτησία. Η διεθνής δικαιοσύνη μπορεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς, εφόσον στηρίζεται από μια παγκόσμια κοινωνική βούληση.

Τι παραμένει ουτοπικό εν έτει 2026

Παρά την πρόοδο, πολλά στοιχεία της διεθνούς δικαιοσύνης εξακολουθούν να μοιάζουν ουτοπικά. Όχι επειδή είναι αδύνατα, αλλά επειδή συγκρούονται με βαθιά ριζωμένα συμφέροντα και ανισότητες.

• Η πλήρης ανεξαρτησία των διεθνών θεσμών. Η πολιτική επιρροή παραμένει ισχυρή. Η ιδέα ενός θεσμού που μπορεί να ερευνήσει και να δικάσει οποιονδήποτε, ανεξαρτήτως ισχύος, παραμένει περισσότερο στόχος παρά πραγματικότητα.
• Η καθολική αποδοχή των διεθνών αποφάσεων. Πολλά κράτη εξακολουθούν να αρνούνται τη δικαιοδοσία διεθνών οργάνων ή συνεργάζονται επιλεκτικά, υπονομεύοντας την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών δικαιοσύνης.
• Η ισότιμη μεταχείριση όλων των παραβιάσεων. Ορισμένες κρίσεις προβάλλονται διεθνώς, ενώ άλλες μένουν στο περιθώριο. Η ισότητα των θυμάτων παραμένει ηθικά αυτονόητη αλλά πολιτικά δύσκολη.
• Η παγκόσμια συμφωνία για τις αρχές της δικαιοσύνης. Οι κοινωνίες έχουν διαφορετικές ιστορικές εμπειρίες και αντιλήψεις. Η σύγκλιση αυτών των αξιών είναι ένα έργο μακράς πνοής.

Προς μια πιο ρεαλιστική και ανθρώπινη διεθνή δικαιοσύνη

Παρά τις δυσκολίες, η κοινή πορεία δεν είναι ανέφικτη. Μπορεί να χτιστεί σταδιακά:

• με ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας,
• με διαφάνεια στις διαδικασίες,
• με εκπαίδευση και ενημέρωση των πολιτών,
• με τεχνολογικά εργαλεία που ενισχύουν την τεκμηρίωση παραβιάσεων,
• με πίεση προς τις κυβερνήσεις για σεβασμό των διεθνών θεσμών.

Η Παγκόσμια Ημέρα Διεθνούς Δικαιοσύνης μας υπενθυμίζει ότι η δικαιοσύνη δεν είναι μια στατική έννοια. Είναι μια συνεχής προσπάθεια να φέρουμε τον κόσμο πιο κοντά σε ένα κοινό ηθικό πλαίσιο. Και η κοινωνία μέσα από τους φορείς της έχει καθοριστικό ρόλο σε αυτή την πορεία.

Πέγκυ Καραμπάτου

Ιδρύτρια ΕΞελίσσω

Φιλόλογος, Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας, Συγγραφέας

Instractor Ευεξίας Ογκολογικών Ασθενών